الشيخ رسول جعفريان وديگران

301

نقد و بررسى منابع سيره نبوى (فارسى)

فلانى » و نه « امّ فلان » . « 1 » نيز از نكات قابل توجه كه دقت و احاطهء ابن حجر را نشان مىدهد ، اين است كه او در شرح حال حتات تميمى بر ابن عبد البر خرده گرفته كه او حتات را برادر معاويه دانسته و اين كه بين آن دو مؤاخات صورت گرفته است ، در حالى كه معاويه در سال فتح مكه ( 8 ه . ) مسلمان شده و مؤاخات در سال اول هجرى بوده است و اين چگونه ممكن است صورت گرفته باشد ؟ ابن حجر در جريان جنگ جمل و صفين ، حق را به امام على ( ع ) داده و علت آن را ، وجود عمار ياسر صحابى بزرگ رسول خدا ( ص ) در ميان پيروان امام على ( ع ) دانسته و تأكيد كرده است كه اهل سنت اتفاق نظر دارند كه در اين دو جنگ حق با على ( ع ) بوده است . « 2 » ابن حجر از اين كه شرح حال « كنانة بن بشر تجيبى » از كشندگان عثمان را آورده ، عذر خواسته و نوشته است كه چون ذهبى ، عبد الرحمن بن ملجم مرادى ، قاتل امام على ( ع ) را به خاطر درك زمان پيامبر ( ص ) آورده ، من نيز اين نام را آوردم ، ولى سزاوار اين است كه نام اين دو قاتل از كتاب صحابه محو گردد . او همچنين از ذكر ترجمه مسلم بن عقبه كه به دستور يزيد بن معاويه ، مدينه را غارت كرد ، عذر خواسته و گفته است : اگر نبود كه ابن عساكر نامش را آورده ، من شرح حال او را نمىآوردم . 3 . مصادر ابن حجر در اصابه الف ) گزيده‌اى از مصادر ابن حجر همان‌گونه كه پيشتر ذكر شد ، ابن حجر براى تدوين اصابه از منابع و دانشهاى متنوعى سود جسته است ، به طورى كه منابع مكتوب مورد استفادهء او به 940 تصنيف مىرسد . علاوه بر اين ، شنيده‌هاى او از شيوخش را نيز بايد بدان ضميمه كرد . پاره‌اى از اين علوم عبارتند از : كتب علوم قرآنى و تفسير ، حديث ، فقه و اصول ، عقايد ، اخلاق ، سيرهء پيامبر ( ص ) ، مغازى ، اخبار ، تراجم ، فتوح ، تواريخ عمومى ، فضايل و مناقب و مثالب ، رجال ، اوايل ، ادب و لغت و . . . كه ما به عنوان نمونه مواردى از اقتباسات ابن حجر را در بعضى از اين علوم مىآوريم . « 3 »

--> ( 1 ) . همان ، ج 8 ، ص 272 . ( 2 ) . همان ، ج 4 ، ص 566 . ( 3 ) . شاكر محمود اين مصادر را تحت عنوان « تنظيم موارد الاصابه » آورده و پس از تقسيم بندى موضوعى